تب كنگو - کریمه چیست؟

تب کنگو - کریمه (CCHF) یک تب ویروسی خونریزی‌ دهنده و قابل انتقال ناشی از گروه نایروویروس ها (Nairovirus) است.

این بیماری که به وسیله کنه منتقل می ‌شود، یک بیماری حیوانی است که حیوانات اهلی و وحشی را گرفتار می‌ کند،‌ اما ممکن است باعث ابتلای انسان ‌ها هم بشود.

این بیماری در بسیاری از کشورهای آفریقایی، اروپایی و آسیایی شیوع دارد.

این بیماری برای اولین بار در سال 1944 در شبه‌ جزیره کریمه توصیف شد، بنابراین آن را تب خونریزی‌ دهنده کریمه نامیدند.

در سال 1969 مشخص شد که ویروس عامل تب خونریزی ‌دهنده کریمه، همان ویروسی است که در سال 1956 در کنگو شناسایی شده بود. بنابراین نام "تب کنگو- کریمه" به این بیماری داده شد.

تب کنگو در حیوان ‌ها به ندرت به بیماری آشکار می ‌انجامد،‌ اما در انسان‌ ها بیماری شدیدی ایجاد می ‌کند که میزان مرگ و میر آن تا 30 درصد است.

شیوع بیماری در انسان‌ ها بسیار کمتر از حیوانات است و معمولا در افرادی رخ می‌ دهد که با حیوانات یا انسان‌ های آلوده سر و کار دارند.

به طور معمول پس از یک تا سه روز دوره پنهانی، به دنبال گزش کنه آلوده به ویروس، ‌علائمی شبیه آنفلوآنزادر فرد ظاهر می ‌شود، که ممکن است پس از یک هفته بهبود پیدا کند. اما تا 75 درصد افراد ممکن است در فاصله 3 تا 5 روز از شروع بیماری، دچار علائم خونریزی شوند.

در ابتدا ناپایداری خلقی، تحریک ‌‍‌پذیری، اغتشاش ذهنی و خونریزی ته گلو رخ می ‌دهد و بعد خونریزی از بینی، خونی ‌شدن ادرار، ‌تهوع و مدفوع خونی به دنبال می‌آید و کبد متورم و دردناک می ‌شود.

انعقاد خون داخل عروقی و نیز نارسایی کلیوی و گاهی "سندروم زجر تنفسی حاد" ممکن است رخ دهد.

بیماران معمولا 9 تا 10 روز پس از شروع علائم بهبود پیدا می‌ کنند، ‌اما تا 30 درصد آن ها در هفته دوم بیماری می ‌‌میرند.

درمان بیماری عمدتا حمایتی است و درمان اختصاصی ثابت ‌شده‌ای برای آن وجود ندارد. اما از داروی ضد ویروسی "ریباویرین" برای درمان بیماران استفاده شده است.

بهداشت شير و روش هایی برای کاهش بار میکروبی شیر

بهداشت دام ها قبل از شير دوشي:
 از اولين مواردي است كه بايد برای توليد شير سالم و بهداشتي  مورد نظر قرار گيرد:
- تهيه بستر مناسب و خشك براي گاوها، به منظور جلوگيري از آلودگي پستان دام به ذرات مختلف مثل مدفوع و ...
- در تغذيه، از دادن خوراك هاي كپك زده و آلوده خودداري شود (پيشگيري از وجود افلاتوكسين ها و ... در شير).
- تأمين نور و تهويه مناسب و جايگاه بهداشتي برای گاوها و مبارزه با حشرات و مگس ها. 
- همكاري دامداران با مراكز دامپزشكي برای آزمایش های دوره اي بيماري هاي مشترك، مثل سل و بروسلوز و جداسازي دام هاي بيمار و خارج كردن آنها از دامداري.
- كنترل بيماري هاي پستاني دام ها و دور ريختن شير دام هاي مبتلا به ورم پستان.
- جداكردن دام هايي كه تحت درمان هستند و مخلوط نكردن شير اين دام ها با شيري كه قرار است فرآوري و مصرف شود. همچنين جدا كردن شير گاوهاي تازه زا (حداقل تا 3 روز بعد از زايش). 



نكات بهداشتي در هنگام شيردوشي:
- شستشوي كامل دستگاه هاي شير دوش ، وسایل و لوازمي كه در شير دوشي استفاده مي شوند، با آب تميز، مواد شوينده، سود و اسيد (ابتدا آب سرد و بعد آب گرم و مواد شوينده).
- سالم بودن شخص شير دوش و عدم ابتلاء به هر گونه بيماري هاي واگير.
- شستشوي دست ها با آب تميز و صابون، قبل از شير دوشي.
- شستشو و خشك كردن سر پستانك هاي گاو، قبل از شير دوشي ( باحوله يا پارچه تميز).

- دور ريختن قطره هاي اول شير. بهتر است در ظرف تيره رنگ باشد تا ضمن تخليه شير اوليه مجراي پستان (كه محل تجمع عوامل ميكروبي مي باشد)، چنانچه شير وضعيت غير طبيعي داشته باشد، مشخص شود.
-  ضد عفوني كردن سر پستانك ها بعد از شير دوشي ( چون مجراي پستان تا مدتي بعد از شيردوشي باز است).
- مكان شيردوشي بايد بهداشتي، تميز و روشن، همراه با تهويه مناسب باشد. از دوشیدن دام در مكان هاي تاريك و پر گرد و غبار خودداری شود.
- برای ساخت ظروف شير (بيدون ها) بايد از فلزاتی که  زنگ نمی زنند (مانند آلومنيوم) استفاده شود.

نكات بهداشتي بعد از شير دوشي:
- نگهداري شير در مكان مناسب، تميز، خنك و به دور از آلودگي.
- خنك كردن سريع شير. با این کار، شير سالم تر و بار ميكروبي كمترخواهد بود. (لازم است در مدت 2 تا 3ساعت، شير به دماي حدود 4 تا 6 رسانده شود).
- تحويل سريع تر شير به مراكز جمع آوري يا مراكز تبديل و فرآوري شير خام.
- صاف كردن شير. ممكن است پس از شير دوشي موادي مانند گرد و غبار ، فضولات دامي و ... وارد شير شوند، بنابر اين لازم است شير صاف شود.
- جلوگيري از خوابيدن گاو بلافاصله بعد از دوشش (به دلیل آنکه مجراي پستان، حداقل تا نيم ساعت بعد از دوشش باز است). تغذيه و خوراك دادن دام ها را، مي توان بعد از دوشش انجام داد.
- در صورت استفاده از شير به صورت غير پاستوريزه، لازم است به مدت 20 دقيقه جوشانيده شود تا ميكروب هاي بيماري زاي آن از بين بروند.
- در صورت تبديل شير به پنير (به صورت سنتي) لازم است پنير تازه به مدت 45 روز در آب نمك 25% نگهداري شود تا ميكروب هاي بيماري زاي آن از بين بروند.
- شير تولیدی در گاوداري هاي صنعتي، بايد به وسیله خودروهاي مجهز به تانكر دو جداره استيل و در دماي 4 درجه، به نزديك ترين مراكز جمع آوري يا فرآوري حمل شود. در صورت عدم نداشتن خودروی مجهز، بايد بيدون هاي 30 تا 50 ليتري آلومينيومي مورد استفاده قرار گیرد. همچنین لازم است بيدون ها كاملاً پر باشد تا از تكان خوردن شير در آنها جلوگيري شود (چون در غیر این صورت، به تركيبات شير لطمه وارد می شود).

متأسفانه گاه به جای استفاده از روش های بهداشتی و اصولی برای کاهش بار میکروبی و اسیدیته ، از مواد بازدارنده در شیر استفاده می کنند. این مواد ضمن از بین بردن ارزش غذایی شیر، مشکلات زیادی را برای سلامت مصرف کنندگان ایجاد می کنند. 
توصیه می شود با توجه به راه های شناسایی مواد افزودنی در کارخانه های تحویل و فرآوری شیر و تحویل نگرفتن شیرهایی که دارای مواد افزودنی باشند، موارد ذكر شده به دقت رعايت شود.

با توليد شير سالم، مي توان خدمت مؤثر و مفيدي به جامعه، به خصوص كودكان و كهنسالان نمود

منبع:سایت ترویج کشاورزی خراسان رضوی

باعرض سلام

به اطلاع همکاران محترم زیست شناسی ناحیه یک میرسانیم که

سومین جلسه گروه زیست شناسی در تاریخ  دوشنبه28/1/1391

در ساعت 17/30در محل دبیرستان آزرم ناحیه برگزار می شود .

مقدم همه همکاران را گرامی می داریم.

پارستزی یا خواب‌رفتگی اندام ها

احساس خواب‌رفتگی در اندام‌ها یا هر قسمتی از بدن یک احساس غیرطبیعی و همراه با سایر شکایات حسی نظیر سوزن‌سوزن شدن، گزگز و مورمورشدن یا احساس سوزش است که اصطلاحا آن را «پارستزی» می‌نامند. این حالت‌ها می‌تواند به صورت موقت یا مزمن روی دهد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  بیشتر موارد خواب‌رفتگی دست و پا ناشی از فشار روی یک یا چند عصب است و اغلب چند دقیقه بعد از حذف فشار از بین می‌رود. در واقع حس و تحریکات حسی دست و پا از طریق سلول‌های عصبی به نام نرون از مسیر نخاع وارد مغز می‌شود و هرگونه اختلال در عملکرد این مسیر به طوری که نتواند پیام حسی را به خوبی به مغز منتقل کند به بروز پارستزی می‌انجامد.

معمولا پارستزی زمانی رخ می‌دهد که مثلا در اثر بد نشستن یا نشستن طولانی‌مدت به صورت دوزانو یا چهارزانو پاها دچار خواب‌رفتگی شوند ولی اگر خواب‌رفتگی اندام به صورت روزمره یا مداوم یا خودبه‌خود و بدون فشار خارجی روی عصب باشد، می‌تواند نشانه یک اختلال یا بیماری زمینه‌ای در بدن باشد.

طیف وسیعی از بیماری‌ها و اختلالات می‌توانند به عصب آسیب بزنند. از گیرافتادن عصب در محل‌های خاصی از بدن و تحت فشار قرارگرفتن آن تا بیماری‌های سیستم عصب مرکزی – محیطی یا مشکلات ارتوپدی. در صورتی که از این ‌دسته از افراد هستید، بهتر است برای بررسی علت زمینه‌ای به پزشک مراجعه کنید.

در مواردی خواب‌رفتگی اندام نشانه‌ای از یک بیماری مهم است که بررسی سریع را می‌طلبد. گاهی هم می‌تواند علامت عارضه‌دارشدن یک بیماری زمینه‌ای باشد مثلا در بیماران دیابتی. دیابت به خصوص اگر کنترل‌نشده باشد به اعصاب حسی یا حرکتی محیطی آسیب می‌رساند که این جزو شایع‌ترین عوارض این بیماری است و علائم آن به نوع آسیب بستگی دارد ولی در اکثر موارد اولین نشانه‌ آن احساس خواب‌رفتگی، گزگز و مورمورشدن در انگشتان پا و در موارد طول کشیده، در انگشتان دست است. این علائم معمولا در طول شب تشدید می‌شود.

میزان شیوع این نوع آسیب در بیماران دیابتی ۲۰ تا ۳۰ درصد گزارش شده است که البته احتمال آن با توجه به سن بیماری و طول مدت ابتلا به دیابت، همراهی با پرفشاری و چربی خون بالا یا سیگارکشیدن فرد افزایش می‌یابد. کنترل مناسب قندخون تا حدود زیادی از احتمال بروز پارستزی می‌کاهد.

گاهی اولین علامت بیماری گیلن‌باره احساس خواب‌آلودگی و گزگز در انگشتان پاست که متعاقب آن ضعف پیشرونده ایجاد می‌شود. تعدادی از بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید از پارستزی دست و پا همراه با عدم تحمل سرما شکایت دارند.

علاوه بر فشارهایی که ذکر شد، در صورتی که خواب رفتن در دست و پا محدود به انگشت خاص یا محل خاصی از دست و پا باشد، آسیب‌های دیسک و آرتروز ستون فقرات، گردن یا کمر از جمله مواردی هستند که باید آنها را در نظر داشت که معمولا در این افراد شکایت از درد کمر و گردن (خفیف یا شدید) یا سابقه قبلی آن وجود دارد.

پارستزی و خواب‌رفتگی می‌تواند یکی از علائم شایع بیماری «ام‌اس» (MS) باشد.

حدود ۸۰ درصد بیماران، درجاتی از این اختلال حسی را در مقاطعی از سیر بیماری خود تجربه می‌کنند. گاهی خواب‌رفتگی یکی از نشانه‌های اولیه بیماری است. اگر پارستزی چند روز یا چند هفته طول بکشد، به‌خصوص اگر قسمت‌های وسیع یا پراکنده از بدن را گرفتار کند، باید آن را پیگیری و بررسی کرد.باید توجه داشت که بسیاری از بیماری‌های دیگر هم در تشخیص افتراقی «ام‌اس» مطرح می‌شوند که علائم مشابه دارند.

«ام‌اس» طبق معیارهای خاص بالینی و تصویری و نظر متخصصان مغز و اعصاب تشخیص داده می‌شود و هر بیماری با این علائم لزوما مبتلا به «ام‌اس» نیست. مثلا مبتلایان به «فیبرومیالژی» با علائم خستگی و درد منتشر عضلانی مراجعه می‌کنند که انواع اختلالات حسی نظیر سوزن‌سوزن شدن و خواب‌رفتگی اندام می‌تواند از تظاهرات آن باشد. بیشتر بیماران با «فیبرومیالژی» اختلال خواب دارند یا از درجاتی از مسائل روانی نظیر افسردگی رنج می‌برند.

شایع‌ترین علت خواب‌رفتگی دست و پا

گیرافتادن و تحت فشار قرار گرفتن موضعی اعصاب محیطی از شایع‌ترین علل احساس خواب‌رفتگی دست و پاست زیرا این اعصاب در طول مسیر خود در محل‌های به خصوصی مستعد گیرافتادن یا آسیب‌های فشاری هستند. ناحیه پشت و داخلی آرنج، ناحیه مچ و دست، قسمت خارجی زیر زانو یا قسمت داخلی مچ پا از جمله این محل‌هاست.

مثلا آنچه تحت عنوان «نشانگان تونل کارپ» شناخته می‌شود، به دلیل گیرافتادن و فشار روی عصبی به نام «مدین» در ناحیه مچ دست اتفاق می‌افتد. این ناحیه (تونل مچ) شایع‌ترین محل گیرافتادن عصب است.

افراد مبتلا معمولا خانم‌های خانه‌دار بین سنین ۳۰ تا ۴۰ سال، کاربران رایانه، مکانیک‌های خودرو یا شاغلانی که با دست زیاد کار می‌کنند، هستند. در صورت آسیب عصب، بیماران از گزگز و خواب‌رفتگی یا درد در انگشت نشانه یا میانی و شست در طول شب شکایت دارند و در موارد شدیدتر، این خواب رفتن در روز هم احساس می‌شود.

اگر خواب‌رفتگی دو یا سه انگشت وسطی شخص را از خواب بیدار کند و احساس کند که با تکان دادن دست خواب‌رفتگی آن کمتر می‌شود، معمولا اولین تشخیص مطرح، «نشانگان تونل کارپ» است مگر خلاف آن ثابت شود. علاوه بر انجام کارهای زیاد با دست، گاهی این نشانگان در زمینه یک بیماری رخ می‌دهد مانند روماتوئید آرتریت، دیابت، آکرومگالی یا در دوران بارداری.

مشابه همین حالت ممکن است در مچ پا رخ دهد که آن را «نشانگان تونل تارس» می‌گویند. در این حالت فرد به دنبال ایستادن طولانی یا راهپیمایی دچار کرختی، خواب‌رفتگی و درد در قسمت داخلی کف پا یا کف پاشنه می‌شود که با بیرون آوردن کفش و استراحت کاهش می‌یابد. عموما تروما (ضربه)، چاقی و تورم مفصل مچ پا از علل آن است و گاهی هم علت خاصی برای آن نداریم.

برخی اوقات علامت گیرافتادن عصب (عصب تیبیال) در ناحیه مچ پا شبیه علامت خارپاشنه است که باید آنها را از هم افتراق داد.

از دیگر علل خواب‌رفتگی اندام‌ها، کم‌خونی از نوع کمبود ویتامین B12، ‌مسمومیت با فلزات سنگین نظیر سرب و ارسنیک، التهاب نخاع، ایسکمی موقت مغز، سکته‌های مغزی و گاهی تومورهاست ولی هر فردی با خواب‌رفتگی دست و پا نباید تا زمان بررسی آن به وسیله پزشک به خود برچسب بیماری خاص یا خطرناکی بزند. در هر فرد علت خواب‌رفتگی دست و پا به محل و همراهی با سایر علائم بستگی دارد.

دیس‌لکسی چیست؟

دیس‌لکسی ‌(Ddyslexia) یا خوانش‌ پریشی که به آن اختلال رشدی در خواندن هم گفته می‌شود، عارضه‌ای است که در آن مغز نمی تواند به درستی تصاویر معینی مانند اعداد و حروف را پردازش کند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  دیسلکسی، یا نارساخوانی، بیماری ناشناخته و مبهمی است که متاسفانه به طور میانگین ۳۰ درصد از مبتلایان به آن، ترک تحصیل می‌کنند و انگیزه خودکشی در این افراد ۶ برابر دیگران است

دیسلکسی، خوانش‌پریشی یا نارساخوانی بیماری ناشناخته و مبهمی است که متاسفانه به طور میانگین ۳۰ درصد از مبتلایان به آن، ترک تحصیل می‌کنند و انگیزه خودکشی در این افراد ۶ برابر دیگران است.

دیسلکسی نوعی اختلال یادگیری است که بر توانایی خواندن و نوشتن کودک تاثیر می‌گذارد و نشانه‌های آن در دوران دبستان آشکار می‌شود. کودک مبتلا به دیسلکسی اگرچه به نظر باهوش می‌رسد و هیچ مشکلی از نظر بینایی و شنوایی ندارد ولی با این حال نمی‌تواند روش‌هایی را که به وی آموزش داده شده است در جهت خواندن، نوشتن و تلفظ کلمات به کار بندد. نارساخوانی برخلاف باور عموم، شکلی از عقب‌ماندگی ذهنی نیست و رابطه مستقیم با معلولیت جسمی، مشکلات فرهنگی، وضعیت اقتصادی و اجتماعی پایین یا آسیب‌های مادرزادی مغزی ندارد.

کودکی که مبتلا به دیسلکسی است به طور معمول تا قبل از ورود به مدرسه مشکلی ندارد. کودک با شروع آموزش‌ها تازه متوجه می‌شود که نمی‌تواند قدم به قدم با دیگران پیش برود و این امر، وی را آن‌قدر پریشان حال می‌کند که یا کلاس را به هم می‌ریزد یا گوشه‌گیر می‌شود.

اما توجه داشته باشید دیسلکسی را نباید با اختلالات توجه، ناتوانایی‌های یادگیری ناشی از کمبود فرصت‌ها و امکانات آموزشی مانند تعویض مکرر مدرسه، حضور نامنظم در کلاس یا فقدان آموزش در مهارت‌های اصلی، عقب‌ماندگی ذهنی، اختلال در خود فروماندگی، نقایص شنوایی و بینایی، ناتوانی‌های فیزیکی، اختلالات هیجانی یا مشکلات رایج در فرآیند یادگیری زبان دوم اشتباه گرفت.

این عارضه ناشی از اشکال در منطقه ای مغز است که وظیفه پردازش زبان را به عهده دارد و و توانایی کودک برای خواندن را مختل می‌کند.

علائم دیس‌لکسی شامل مشکلات در درک جملات ساده و اشکال در درک قافیه‌ها و شناخت کلمات است.

دیس‌لکسی همچنین باعث اشکال در شناخت کلمات نوشته شده با صداهای مشابه می‌شود. در نتیجه کودکی مبتلا به دیس‌لکسی در خواندن نوشته‌ها کند عمل می‌کند.

برای کودکان مبتلا به دیس‌لکسی این توصیه ها ممکن است کمک‌کننده باشد:

کودکان مبتلا به دیس‌لکسی نیاز به ساعات اضافی در مدرسه یا به کار گرفتن معلم خصوصی دارند تا توانایی خواندن‌شان بهبود یابد.

استفاده از شیوه تقویت مثبت هنگام کار کردن با کودکان دچار اختلال یادگیری مهم است.

در مواردی که مشکلات عزت نفس وجود دارد، مراجعه به مشاور مفید است.

این افراد که بهره هوشی در حد طبیعی و حتی گاه بیش از میانگین جامعه دارند، در موارد زیر

ممکن است دچار مشکلاتی باشند:

- خواندن

- نوشتن

- گوش دادن

- صحبت کردن

- تمرکز و توجه

- محاسبات ریاضی

در آمریکا، حدود ۷ تا ۱۵ درصد از کودکان در سنین مدرسه دچار انواع مختلفی از اختلالات خواندن هستند. با توجه به عدم انجام بررسی در ایران، اطلاعات دقیقی در این زمینه وجود ندارد؛ اما براساس شواهد موجود، احتمالا آمار کودکان مبتلا به اختلال خواندن در ایران کمتر از آمار فوق نیست.

دیسلکسی یکی از انواع اختلالات خواندن است که فرد مبتلا در خواندن و نوشتن متون مشکل دارد.

بدیهی است که اصطلاح اختلال خواندن در مورد کودکانی که مشکلات یادگیری دارند، صدق نخواهد کرد. مشکلات یادگیری غالبا ناشی از ناتوانی‌های بینایی و شنوایی، ذهنی، انگیزشی، هیجانی، محیطی، اقتصادی و یا محرومیت‌های فرهنگی است.

● چه عواملی باعث اختلال خواندن می‌شود؟

اختلالات خواندن غالبا منشاء ارثی دارند؛ اما در بسیاری از موارد، علت آنها مشخص نیست. علاوه بر سابقه خانوادگی که در این بیماری مشاهده می‌شود، سایر عوامل نیز به شرح زیر می‌باشند:

- وزن کم در هنگام تولد

- استرس‌های قبل و پس از تولد

- عفونت‌های سیستم اعصاب مرکزی

- آسیب‌های وارده به سر

شواهد علمی اندکی مبنی بر ارتباط بین تاری دید، اختلالات حرکتی چشم و انحرافات چشم با اختلالات خواندن وجود دارد.

k,k

ساختمان جدار مويرگ ها

جدار مويرگ از يك لايه ي نازك تك سلولي از سلول هاي آندوتليال تشكيل شده و توسط يك غشاء پايه درطرف خارج احاطه شده است.ضخامت كل جدار مويرگي حدود 5/0 ميكرومتر است.قطر مويرگ 4تا9 ميكرومتر يعني به اندازه اي است كه گويچه هاي سرخ و ساير سلول هاي خوني مي توانندبه طور فشرده از آن رد شوند.در جدار مويرگ دو معبر بسيار ظريف و كوچك ديده مي شود كه داخل مويرگ را با خارج آن مربوط مي سازد.يكي از اين ها شكاف بين سلولي يعني شكاف نازكي است كه بين سلول هاي آندوتليال مجاور قرار دارد.هريك از اين شكاف ها به طور متناوب توسط    تيغه هاي كوتاهي از اتصالات پروتئيني كه سلول هاي آندوتليال را در كنار يكديگر نگاه مي دارند قطع مي شوند اما هر تيغه به نوبه ي خود پس از طي مسافت كوتاهي شكسته مي شود به طوريكه در بين آن ها مايع مي تواند به آزادي از طريق شكاف عبور كند. توزيع شكاف به طور طبيعي از نظر فاصله يكنواخت بوده و هر شكاف قطري حدود 6تا7 نانومتر (60تا 70 آنگستروم)دارد كه اندكي كوچكتر از قطر مولكول پروتئين آلبومين است.

چون شكاف هاي بين سلولي فقط در لبه هاي سلول هاي آندوتليال قرار گرفته اند معمولا نمودار بيش از يك هزارم سطح كل مويرگ نيستند.با اين وجود سرعت حركت جنبشي ناشي از گرماي مولكول هاي آب و نيز قسمت اعظم ساير يون ها و مواد كوچك محلول در آب بقدري زياد است كه تمام آن ها با سهولت از طريق منافذ شكافي يا شكاف هاي بين سلولي بين داخل و خارج مويرگ انتشار  مي يابند.

همچنين در سلول هاي آندوتليال وزيكول هاي پلاسمالمي ريز متعددي وجود دارند كه با جذب بسته هاي كوچكي از پلاسمايا مايع بين سلولي در يك سطح سلول تشكيل مي شوند.آن گاه اين وزيكول ها مي توانند به آهستگي در عرض سلول آندوتليال حركت كنند.همچنين فرض شده كه بعضي از اين وزيكول ها به يكديگر پيوسته وكانال هاي وزيكولي در سراسر عرض غشاء مويرگي تشكيل مي دهند.اما اندازه گيري هاي دقيق ثابت كرده اند كه اين انواع وزيكولي از نظر كميتي اهميت اندكي دارند.

انواع منافذ كه در مويرگ هاي بعضي از اندام ها وجود دارند

منافذ موجود در جدار مويرگ هاي بعضي از اندام ها داراي مشخصات ويژه اي هستند تا بتوانند نياز هاي خاص آن اندام ها را برآورده سازند.پاره اي از آن ها عبارتند از:

1-در مغز محل هاي تماس بين سلول هاي آندوتليال به طور عمده از نوع اتنصالات محكم Tight هستند كه فقط به    مولكول هاي بسيار كوچك اجازه ي ورود به بافت هاي مغزي را مي دهند .اين حالت موسوم به سدبين خون و مغز است.

2-در كبد عكس اين موضوع صادق است.به اين معني كه شكاف هاي موجود بين سلول هاي آندوتليال مويرگي بسيار باز هستند به طوريكه تقريبا تمام مواد محلول پلاسما شامل حتي پروتئين هاي پلاسما مي توانند از خون وارد بافت هاي كبدي شوند.منافذ موجود در غشاءمويرگ هاي روده در حد فاصل بين مويرگ هاي عضلات و كبد قرار دارند.

3-در كلافه هاي گلومرولي كليه،منافذ بيضي شكل متعدد كوچكي موسوم به پنجره ها Fenestra مستقيما از وسط سلول هاي آندوتليال عبور مي كنند به طوري كه مقادير عظيمي از مواد مي توانند بدون اجبار به عبور از شكاف هاي سلول هاي آتدوتليال مستقيما از گلومرول ها فيلتر شوند.

منبع :فیزیولوژی پزشکی گایتون-ترجمه دکتر فرخ شادان

خود درمانی در جانوران

آیا تا به حال سگ یا گربه‌ای را دیده‌اید که علف بخورد؟ سگ‌ها و گربه‌ها همانند وابستگان وحشی خود، ازجمله گرگ‌ها، ببرها و شیرها، گاهی علف می‌خورند. چرا این جانوران گوشت‌خوار گاهی به گیاه‌خواری روی می‌آورند؟ با شگفتی فراوان، هنوز پژوهشی گزارش نشده است که بتواند به این پرسش پاسخ کامل و روشنی بدهد. با وجود این، دانشمندان عقیده دارند گیاه‌خواری ممکن است نوعی روش خود درمانی در جانوران باشد.
دانشمندان رشته‌های گوناگون، در حال بررسی این احتمال هستند که گونه‌های زیادی از پرندگان، حشره‌ها و پستانداران، از گیاهان، خاک، حشره‌ها و قارچ‌ها به عنوان دارو بهره می‌گیرند و ازاین راه خود را در برابر بیماری‌های احتمالی محافظت می‌کنند (پیشگیری از بیماری) یا حالت ناخوشایندی را که دچار آن شده‌اند، آرامش می‌دهند
(درمان دارویی (اغلب دانشمندانی که در این زمینه‌ی علمی نوین پژوهش می‌کنند، باور دارند جانوران نمی‌توانند با تکیه بر نوعی خرد ذاتی دریابند، چه گیاهی برای آن‌ها سودمند است بلکه راهبردهای خوددرمانی مهارت‌های حیاتی هستند که انتخاب طبیعی آن را نیرو می‌بخشد. 
در بیش‌تر موارد، میل به کاهش احساس ناخوشایند، بروز رفتارهای خوددرمانی را
 بر می‌انگیزد . بعضی گونه‌های جانوران، به ویژه میمون‌های انسان‌نما، در درمان خود اندکی هدف‌دار عمل می‌کنند. در این گونه موردها، اغلب واژه‌ی زوئوفارماکوگنوزی
(درک جانوران از داروها) به کار می‌ر ‌ود. البته، این واژه برای توصیف همه‌ی راه‌هایی که جانوران دیگر برای تعامل با داروخانه‌ی طبیعت بر می‌گزینند، مناسب نیست.

 نخستین مشاهدات 
در فرهنگ عامه مردم چین این داستان مشهور است که قرن ها پیش کشاورزی کنار کلبه خویش مار ی می بیند و از ترس جان با چوب دستی مار را مجروح می کند و به خیال آن که خواهد مرد , آن را به حال خود وا می گذارد . چند روز بعد , بار دیگر همان مار را می بیند و دوباره تلاش می کند آن را از بین ببرد. چند روزی می گذرد و برای بار سوم مار دیده می شود . این بار کشاورز پس از مجروح کردن مار ،آن را دنبال می کند و مار زخمی را می بیند که در میان بوته ها مشغول خوردن علف است . کشاورز مشاهدات خود را پیگیری می کند و در می یابد که زخم های مار خیلی زودتر از آن چه که تصور می کرد ، بهبود می یابند . 
در پزشکی سنتی چین از پودر سفید رنگی برای بهبودی سریع تر زخم ها ، بریدگی ها و خونریزی های سطحی استفاده می شود . این پودر را از گیاهی با نام Panex notoginseng به دست می آورند . گمان 
می رود مار داستان کشاورز کنجکاو از آن
 می خورده است. شاید مشاهدات مردم عادی را آمیخته به خیال پردازی و افسانه سازی بدانیم ،اما از مشاهدات دانشمندان نمی توانیم به آسانی چشم بپوشیم . برخی از دانشمندان مشاهداتی داشته اند مبنی بر این که بعضی از جانوران می توانند ، تولید مثل خود را کنترل کنند . برای مثال ، هالی دوبلین گزارش کرده است ، برخی از فیل های آفریقایی از گونه های خاص یک درخت برای القای زایمان استفاده می کنند. او بیش از یک سال فیل حامله ای را در شرق آفریقا دنبال و مشاهده کرد که جانور تا نزدیک زمان وضع حمل ،برنامه غذایی ثابتی را پی گرفت . اما در این زمان ، شاخ و برگ گیاهی از خانواده Boraginaceae را خورد . چهار روز بعد , نوازد خود را به سلامت به دنیا آورد .
کارن استرایر مشاهدات مشابهی را در مورد میمون های موریک ( Brachyteles arachinoides ) در برزیل گزارش کرده است . او با تعقیب این میمون ها دریافت که آن ها گاهی از برگ های دو گیاه با نام های Apulia leiocarpand و Platypodium elegans و گاهی از میوه گیاهی با نام Enterlobium contortisiliquim استفاده می کنند . دو گیاه اول نوع ترکیبات
 ایز وفلا ونتوئیدی دارند که ساختمان آن ها شبیه استروژن است . به نظر می رسد میمون ها از این دو گیاه برای جلوگیری از بارداری استفاده می کنند ، اما خوردن میوه گیاه سوم که حاوی نوعی پیش ساز پروژسترون به نام استیگما سترول است ، به نحوی شانس بارداری را در این میمون ها افزایش می دهد . 
● پیشگیری از بیماری ها 
تاکنون محققان مرز مشخصی بین رفتارها ی خود درمانی از لحاظ پیشگیری یا درمان دارویی مشخص نکرده اند . از این رو ، ممکن است روزی برخی از رفتارهایی که در این جا به عنوان پیشگیری مطرح می شوند، به عنوان خود درمانی از نوع درمانی دارویی نیز معرفی شوند . منظور از آن، رفتارهایی ا ست که تنها جانوران بیمار از خود نشان می دهند . 
الف ) خاک خوری : گونه های زیادی از پستانداران ، پرندگان، خزندگان و حتی حشرات،خاک می خورند . از مدت ها پیش، گمان می رفت این رفتار در واقع تلاشی برای تامین مواد معدنی ضروری است . اما بررسی های جدید نشان می دهند که خاک خوری همیشه به این منظور صورت نمی گیرد . تنظیم pH معده ، سم زدایی متابولیت های ثانویه گیاهان و مقابله با نارحتی های گوارشی، از جمله اسهال ، از دلایل جدیدی هستند که برای توجیه رفتار خاک خوری جانوران مطرح شده اند. 
ب- استفاده از حشرات : بسیاری از حشرات سم هایی می سازند یا از رژیم غذایی خود به دست می آورند . آنها سم را در بخش هایی از بدن خود ذخیره می کنند و به کمک آن از شکار شدن به وسیله پرندگان محفوظ می مانند یا با انگل ها و میکروب ها مقابله می کنند . تاکنون بیش از ۲۰۰ گونه پرنده شناسایی شده اند که مورچه ها را بر پرهای بدن خود می مالند گاهی نیز روی لانه های تپه مانند
 مورچه ها می غلطند تا به این طریق مورچه ها روی پرهای آن کشیده شوند. مورچه هایی که پرندگان به پرهای خود می مالند ،اغلب از گونه هایی هستند که اسید فورمیک تولید می کنند . این اسید به راحتی شپش های لای پرها را از بین می برد. میمون های ونزوئلایی در فصل گرم و مرطوب سال که نیش زدن حشرات بسیار آزار دهنده می شود، ترشحات فوق العاده سمی نوعی هزار پا را روی کرک های بدن خویش می مالند . ترشحات هزار پا حاوی بنزوکوئینون هستند که در دفع حشرات بسیار موثر است.

ج) میوه های ضد انگل : در رودخانه آواش واقع در اتیوپی , آبشاری وجود دارد که این منطقه را به دو زیستگاه متفاوت تقسیم می کند . در بالا دست آبشار , گونه ای میمون با نام Papio anubis و در پائین آن گونه ای با نام Papio hamadryas و دورگه هایی از این دو گونه , زندگی می کنند . خطر آلودگی به انگل 
شیستو زوما در این میمون ها متفاوت است , زیرا میزبان واسط این انگل , یعنی حلزون های جنس Biomphalaria , در پایین دست آبشار بسیار زیادند و در بالا دست آن , کم تر یافت می شوند.

از این رو , آلودگی به این انگل در پائین آبشار بیش تر است . هر چند درختچه ای با نام Balanites aegyptica در هر دو زیستگاه وجود دارد , اما تنها میمون های پائین آبشار از میوه های آن استفاده می کنند . این میوه ها حاوی نوعی پیش ساز هورمونی به نام دیوز جنین هستند که به نظر می رسد از رشد شیستوزوما جلوگیری می کند.

د) لانه های ضد انگل : بسیاری از پرندگان در لانه های خود از گیاهان تازه ای استفاده 
می کنند که جز و ساختمان آن ها محسوب
 نمی شود . به نظر می رسد گیاهان تازه مواد فراری دارند که در دفع و کشتن انگل های پوستی موثرند. برخی سا ر ها , در لانه های خود از هویج وحشی ( Daucus Carota ) استفاده می کنند که باعث کاهش قابل ملاحظه تعداد کنه های موجود در لانه می شود . هر چند کاهش تعداد کنه ها بر میزان رشد جوجه ها تاثیری ندارد ، اما جوجه هایی که در لانه های حاوی هویج وحشی رشد و نمو می کنند ، مقدار هموگلوبین بیش تری دارند.

● درمان دارویی در شامپانزه ها 
درمان دارویی جانوران در مقایسه با خود درمانی به منظور پیشگیری , مورد توجه بیش تری قرار گرفته و مطالعات دقیق تری روی آن انجام شده ا ست . این مطالعات بیش تر روی شامپانزه ها و از طریق بررسی رفتار آن ها در محیط وحشی ، تجزیه و تحلیل مدفوع آن ها و مقایسه داروهای سنتی با گیاهانی که آن ها مصرف می کنند ، صورت گرفته است . 
سال ۱۹۸۷ میلادی ، میشل هافمن در تانزانیا در حال مشاهده گروهی از شامپانزه ها بود که غذا می خوردند . در میان آن ها شامپانزه 
ماده ای، حال خوشی نداشت و در کناری آرمیده بود . وقتی بیدار شد، به سوی درختچه ای به نام Vernonia amygdalina راه افتاد . مردم محلی این گیاه سمی را " قاتل بز " 
می نامند .

تلخی بسیار زیاد برگ های این گیاه هشداری جدی به جانورانی است که قصد دارند شاخ و برگ های آن را مصرف کنند. اما شامپانزه بیمار بدون توجه به این هشدار , شاخه ای از این گیاه را چید و با دقت پوست آن را جدا کرد تا به مغز داخلی ساقه رسید . سپس طی ۲۰ دقیقه مغز آن را کاملا جوید و شیره آن را مکید . هافمن رفتار دیگری را نیز بین شامپانزه ها مشاهده کرد . برخی از آن ها هنگام بیماری ، برگ های گیاهان خاصی را بدون آن که بجوند ، می بلعیدند .این برگ ها تقریبا دست نخورده دفع می شدند .

هافمن در مطالعات وسیعی که در جنگل های تانزانیا انجام داد ، به این نتیجه رسید که رفتار خود درمانی در شامپانزه ها اغلب با آلودگی آن ها به انگلی با نام Oesophagotomum stephanostomum ارتباط دارد . 
بررسی های او نشان دادند ، ساقه یا برگ گیاهانی که شامپانزه ها هنگام بیماری مصرف می کنند، به دفع این انگل از بدن آن ها کمک می کند. شامپانزه ای که مغز تلخ ساقه V. amygdalina را بجود ، بدون شک بیمار است . جویدن مغز ساقه این گیاه پس از ۲۰ الی ۲۴ ساعت باعث از بین رفتن احساس ناخوشی در شامپانزه می شود.

اما چرا شامپانزه با دقت پوست گیاه را جدا 
می کند و تنها مغز ساقه را مصرف می کند ؟ در پیکره این گیاه دو دسته ترکیب کشنده به نام سسکیوترپن لاکتون و گلیکوزیدهای استروئیدی یافت می شوند . غلظت این مواد سمی در پوست ساقه و برگ های گیاه از مغز آن بیش تر است . از این رو , شامپانزه این بخش های گیاه را برای جلوگیری از مسمویت شدید مصرف نمی کند . ترکیبات دسته نخست ، اثرات ضد انگی شدیدی دارند اما ترکیبات دسته دوم خواص کشندگی کم تری دارند و باعث مهار تحرک و تخم گذاری در انگل ها می شوند.

شامپانزه ها برای دفع انگل های خود از گیاهان دیگری نیز استفاده می کنند . هافمن ۳۴ گونه گیاه را گزارش کرده است که شامپانزه ها برگ آن ها را درسته می بلعند . هر چند این گیاهان به شکل های گوناگون ( بوته, درختچه , درخت و پیچک ) می رویند ، اما همه آن ها خصوصیت مشترکی دارند : سطح برگ هایشان بسیار زیر و پوشیده از کرک است .هافمن درمطالعات خود دریافت ، در مدفوع شامپانزه به ازای هر ۲۰ برگ بلعیده شده حدود ۱۰ کرم زنده یافت می شود . بنابراین با وجودی که برگ های بلعیده شده کرم ها را دفع کرده بودند ، آن ها را از بین نبرده بودند . در واقع سطح ریز و کرکدار برگ ها اتصال کرم های بالغ به جدار روده را سست می کند. به علاوه بسیاری از کرم های نابالغ لابه لای کرک ها به دام می افتند و به این ترتیب از بدن جانور دفع می شوند. 
منبع:

www.aftab.ir