به طور كلى سه نوع تعييين جنسيت داريم:

1)      GSDژنتيكى

2)      ESDمحيطى

3)      BSDرفتارى

GSD : در اين نوع جنسيت موجودات در زمان بارورى تعيين شده ، سپس غده ها ، استروئيدها را توليد مى كنند كه به پيدايش فرد نر يا ماده منجر مىشود. در پستانداران ، نر بودن به كروموزوم Y وابسته است.

ESD : تعيين جنسيت در تمام لاك پشت ها و اكثر تماسح ها ، تحت تاثير محيط و بعد از بارورى تخم صورت مى گيرد. در خزندگان ، به طور مثال سوسمارها ، بودن كروموزوم جنسى در ميان دوران تكوين و در  دوره خاصى
( زمان تمايز غده هاى تناسلى ) رخ مى دهد.

براى مثال دوره جنسى را در لاك پشت گوش قرمز ، از شروع انكوباسيون تا مرحله شكفتن تخم ها ، بر اساس خصوصيات مورفولوژيكى جنين به 36 مرحله تقسيم
كرده اند. از مرحله 15 به بعد ، دوره حساسيت به دما
( TSP ) شروع مى شود و دماى انكوباسيون ، جنسيت
تخم ها را تعيين مى كند. تخم لاك پشت هاى گوش قرمز ، در حرارت 27-22 درجه جنس نر ، 31 درجه
( بيش از 30 درجه ) جنس ماده ، ولى در آستانه 35-28 نسبت تعداد جنين نر به جنين ماده يك به يك است. اما لاكپشت هاى دم شلاقى ، در حرارت سرد 20 درجه و گرم 30 درجه ماده و درجه حرارت 30-20 نر مى شوند.

با تغيير دما ، مى توان زمان بندى تعيين جنسيت را مطالعه كرد ، اما پس از تعيين جنسيت ديگر تغيير ناپذير است.

مارمولك ها جانورهايى خونسردند كه دماى بدن را از طريق حمام آفتاب تنظيم مى كنند. رابرت و تامسون E.tympanus ماده را در محيط آإزمايشگاه ، در معرض دماى 32 درجه قرار دادند. تكوين جنين سرعت يافته و دوره حاملگى كاهش يافت. در دماى آزمايشگاهى زاده تمام مارمولك ها ماده بود. در طبيعت تعداد مارمولك هاى نر وماده به دنيا آمده مساوى است.

پژوهشگران به درستی
نمى دانند كه چه ميكانيسمى به E.tympanus ماده اين توان را مى دهد تا دماى مورد نياز بدن را براى توليد تعداد مساوى زاده هاى نر و ماده فراهم سازد.

BSD : در اين نوع روش ممكن است در موجودات پس از تثبيت جنسيت ، تغييراتى اتفاق بيافتد. غالب اين جانوران نر و ماده اند. زندگى اجتماعى آنها نوع جنس را مشخص
مى كند. يعنى محرك ها حسى اند تا كروموزومى ، زيرا پيام ها از مغز مى رسند و موجب تغغير در نوع هورمون ها
مى شوند و تغيرات جنسى رخ مى دهند. به طور مثال در هر فاز خاص ، Anemone fish سفيد و نارنجى كه معمولا نر-ماده متناوب است ، غده ويژه آن جنس فعال مى شود. اين ماهى ها نر متولد و بعد ماده ،  در حالى كه ماهى هاى تپه هاى مرجانى اول ماده و بعد نر مى شوند. در نر- ماده اى همزمان تخمدان به بيضه تبديل مى شود و جالب اينكه تخم آنها با جفت گيرى بارور مى شود.

را بطه طول عمر با تعيين جنسيت

 

تعيين جنسيت در خزندگان با عمر بالا ، به دما و در خزندگان با عمر كوتاه ، به وراثت بستگى دارد. گونه هاى با عمر دراز در مقابل نوسانات مقاوم اند يعنى سعى مى كنند
جنس ها را در محيط حفظ كرده ، در نتيجه تغيير جنسيت
مى دهند. گونه هايى كه عمر كوتاه دارند ، متفاوت اند ، تغيير نمى كنند ، يعنى در يك جنس باقى مى مانند كه ممكن است موجب انقراض نسل اين نوع جانورها شود.

راه هاى تعيين جنسي

 

1)   روش كاريوتايپ: براى انجام روش كاريوتايپ ، با استفاده از کلشی سين ، سلول هاى كشت شده را در مرحله متافاز متوقف كرده ، بعد از عكسبردارى ، كروموزوم ها را شماره گذارى و مرتب مى كنند . كروموزوم هاى جنسى را نيز جداگانه و به صورت XX و XY مرتب مى نمايند.

2)   جسمY  : چنانچه سلول هاى نر با تركيبات كيناكرين رنگ آميزى و با نور فلورسنت مطالعه گردند، در درون هسته نقطه اى براق ديده مى شود كه معادل قسمت هاى درخشان بازوى بلند كروموزوم Y است. اين قسمت را جسم Y مى نامند. براى تعيين جنس ومقدار آنها ، مطالعه كروموزوم هاى جنسى ارزش بالينى دارد.

3)   جسم بار: كروموزومX  ى را مى توان در
سلول هاى ماده كه تقسيم نمى شوند ، مشاهده كرد به صورت توده اى تيره به غشاء هسته سلول چسبيده است و كروماتين جنسى و جسم بار خوانده
مى شود. جسم بار يكى از كروموزوم هاى X است كه به طور غير فعال در كنار هسته معمولى قرار دارد. تعداد كروماتين جنسى برابر تعداد كروموزوم X جنسى موجود در سلول هاى nx-1 است.

روش مولكولى تعيين جنسيت

واكنش زنجيره اى پلى مراز ( PCR )

طى اين روش قطعه اى از DNA بين دو توالى پرايمر تكثير مى يابد. اين واكنش براى غنى سازى نمونه هاى DNA
( براى قطعه ويژه ) طراحى شده و قطعه مورد نظر به اندازه اى تكثير مى يابد تا به سطحى برسد كه قابل مشاهده و تجزيه و تحليل ژنتيكى باشد. معمولا اين روش به طريقى طراحى مى شود كه فقط به يك توالى از هدف خاص در درون مجموعه اى از توالى هاى نا جور DNA اجازه مى دهد تا به صورت انتخابى تكثير يابد. حال اگر توالى هاى مورد نظر روى كروموزوم X و ياY  قرار گرفته باشند ، مى توان جنس آن جنين يا نمونه خاص را تشخيص داد.

منبع: http://abargene.blogfa.com